Groen daken en muren veroveren Nederland
Karin Mik
Grassen, planten, struiken, vetplantjes en zelfs complete bomen. Begroeide daken en muren rukken op in Nederland. Het maakt een stad niet alleen klimaatbestendiger, maar geeft hem ook een prettiger aanzien. Ons land loopt echter achter bij steden als Parijs, Chicago, Singapore en Zurich.
Met groen bedekte wolkenkrabbers in de vorm van tovermutsen. Zo kun je het nieuwe ontwerp van MVRDV Architecten voor de toekomstige stad Gwanggyo in Zuid-Korea omschrijven. Daken en terrassen zijn met buxus beplant. Over twee jaar moet het nieuwe stadscentrum, dat verrijst tussen beboste heuvels, er liggen. ‘Ik vlieg naar Korea als dit er ligt,’ meldt een enthousiasteling op de website van de ontwerper. Architect Harrie van Helmond (van Helmond Zuidam Architecten) noemt het winnende ontwerp van de Daewoo prijsvraag ´een feest, dit is motiverende architectuur die aantoont dat een huwelijk tussen rood en groen echt tot iets nieuws kan leiden. Het is meer dan alleen maar groene decoratie. Het is verder een plastische uitwerking van de traditionele terrasvormige woningbouw met groene buitenruimtes.’ In de opkomende economieen als Korea en China worden groenprojecten standaard als prijsvraag uitgeschreven bij nieuwbouwprojecten.
Van Helmond was onlangs een van de sprekers op het symposium Bomen op Niveau in Rotterdam, waar hij diverse voorbeelden gaf van groene bouwprojecten. Hij is betrokken bij de website Biotope-city.com waarop voorbeelden van stadsgroen getoond en beschreven worden. O.a. Rotterdam en Groningen geven particulieren en ondernemers die hun daken laten bedekken met mos of vetplantjes subsidie. De gemeenteraad van Amsterdam nam in maart een motie aan om behalve groene daken ook groene muren te stimuleren. Groene daken zijn niet alleen een fraai om te zien maar reguleren ook de temperatuur door de isolerende werking (in een warme zomer is er minder koeling nodig en in de winter minder verwarming), nemen overtollig regenwater op en geven dit langzaam af (waardoor riolen minder snel overstromen) en verhogen daardoor de leefbaarheid in de stad. Niet alleen de substraatlaag isoleert, ook de verdampende werking van de planten doet de temperatuur dalen. Vochtige planten nemen zelfs fijnstof uit de lucht op. De gemeente Rotterdam geeft het goede voorbeeld, want daken van het gemeentearchief, de werven Feijenoord, IJsselmonde en Delfshaven en de Centrale Bibliotheek zijn begroeid. In Groningen kunnen particulieren sinds 1 april vorig jaar een tegemoetkoming in de kosten krijgen van 30 euro per vierkante meter met een maximum van 1.500 euro. Voor 2008 en 2009 heeft de Martinistad in totaal drie ton uitgetrokken voor de stimuleringsregeling. Inmiddels zijn 36 aanvragen gehonoreerd.De helft van de Groninger aanvragers doet dit voor nieuwbouwwoningen.
Ook de gemeente Eindhoven wil meer groen op zijn stedelijke daken. Onlangs vroeg men het Rotterdamse bureau Bytr onderzoek te doen naar geschikte plekken hiervoor in het winkelgebied. Dit resulteerde in het boekje Green Spots, waarvan een aantal inmiddels serieus wordt voorbereid. Van Helmond werkt zelf aan het Klokgebouw, een oude Philipsfabriek in Eindhoven. ‘De helft van het dak krijgt zonnepanelen, de andere helft mosmatjes.’ In ons land wordt jaarlijks 200.000 vierkante meter daktuin aangelegd. Ter vergelijking: in Duitsland is dit 14 miljoen vierkante meter!
In de rest van de wereld is men al langer bezig met kunstmatig begroeide daken en soms ook muren. In Scandinavische landen en Duitsland was het fenomeen al in de vorige eeuw bekend. Groene bedekking betekende immers thermische isolatie van de kou. Ook architecten als Le Corbusier, Frank Lloyd Wright en Hundertwasser ontwierpen tuinen in de lucht. In dit verband noemt Van Helmond de begroeiing van het Parijse Gare Montparnasse. Op het dak van het station werd ongeveer 20 jaar geleden een paar hectare groot park aangelegd. ´Dit is een van de voorbeelden van hedendaagse bouw waarbij groen werd geïntegreerd bij de bouw,´ licht hij toe. ´In het park hoor je de treingeluiden uit de trapgaten komen die vanaf de perrons toegang tot het park geven.’
Chicago, dat de afgelopen jaren vaak hittegolven kende, kent ook een subsidieregeling voor vegetatiedaken. Op het dak van het gemeentehuis werd enkele jaren geleden als demonstratieproject een tuin aangelegd. In Osaka, werd begin jaren negentig van de vorige eeuw een bekend duurzaamheidproject werd gebouwd. Het is het appartementencomplex Next 21 dat bestaat uit achttien verschillende wooneenheden in een betonnen drager. Het zes verdiepingen tellende prefab gebouw is uitermate energiezuinig en heeft daarnaast ook groene daken en gevels. Van Helmond is er wezen kijken en was onder de indruk. ‘Het is een vrij eenvoudig maar zeer stimulerend project. Op elke verdieping is groen te vinden en als je naar boven loopt kom je allerlei vogels tegen. Dat vind ik super.’
Je kunt een dak bekleden met groen, maar je kunt er ook stenen of betonnen muren mee bedekken. De Parijse landschapsarchitect en kunstenaar Patrick Blanc maakte internationaal furore met zijn ontwerpen. Bekend is bijvoorbeeld het Brussels Hoofdstedelijk centrum dat bedekt is met 400 vierkante meter verticaal groen. In de wanden zijn in totaal zo’n 12.500 plantjes verwerkt.
Het visuele aspect van een verticaal ecosysteem is belangrijk, maar ze vormen ook een barriere tegen zware metalen en de ‘plantendeken’ schijnt zelfs te fungeren als akoestische isolatie.
Groen, maar dan niet op het dak, is de Flower Tower in Parijs, een ontwerp van Edouard Francois. Een betonnen gebouw van negen verdiepingen en dertig appartementen, waarvan 400 bloempotten van een meter hoog zijn verwerkt in de uitkragingen van de balkons. Via een uitgekiend systeem worden de planten van water voorzien. ‘Een eye-opener,’ noemt Van Helmond dit ontwerp. ‘Zo simpel, maar ook sensationeel. De balkons zijn voor de helft groen, een mooie integratie van architectuur en groen.’
Een ander fraai voorbeeld van groene architectuur is volgens Van Helmond het ontwerp van zwembad Sportplaza Mercator in Amsterdam van architect Ton Venhoeven. Op de daken groeit het vetplantje sedum, maar de gevels zijn ook begroeid. ‘Dit is een van de meeste volledige groene gebouwen van Nederland,’ stelt Van Helmond vast. ‘Zowel van binnen als van buiten is het bovendien fraai vormgegeven.’
Zelf liet Van Helmond tweeenhalf jaar geleden sedum aanbrengen op een grote opslagloods voor wegenzout in Breda. Het gebogen dak van het bouwwerk, dat aan de rand van een woonwijk ligt, is met het vetplantje sedum bedekt en loopt geleidelijk over in de taluds van het landschap waar het gras overgaat in sedum. Ondanks de grootte van het gebouw maakt het dankzij deze groene glooiende dijk weinig inbreuk op het uitzicht van omwonenden. Hij is ervan overtuigd dat er in de toekomst steeds meer groene daken bijkomen. ´Niet alleen als modegril, maar uit pure noodzaak. Het is de redding voor het leefbaar houden van steden. En je woont gewoon prettiger in het groen.´
With courtesy to 'Stedebouw en Architectuur'